«یوریشیا نت» در یک گزارش تحلیلی نوشته است که با گذشت پنج سال از خروج نیروهای امریکایی از افغانستان، این کشور همچنان در محاسبات امنیتی، اقتصادی و ترانزیتی آسیای مرکزی جایگاه مهمی دارد و کشورهای منطقه در تلاش‌اند راه‌های تازه‌ای برای ادغام افغانستان در سازوکارهای همکاری منطقه‌ای پیدا کنند.
براساس این گزارش، موضوع افغانستان در نشست سران سازمان همکاری شانگهای در ماه‌های آگست و سپتامبر ۲۰۲۶ در بشکیک، پایتخت قرغیزستان، همچنان از محورهای مورد توجه کشورهای منطقه بوده است.
در گزارش آمده است که از سال ۲۰۲۱ به این‌سو، ازبکستان تلاش کرده نگاه به افغانستان را از یک مسئله صرفاً امنیتی فراتر ببرد و این کشور را به‌عنوان حلقه اتصال میان آسیای مرکزی و جنوبی مورد توجه قرار دهد.
«یوریشیا نت» راه‌اندازی روند موسوم به «گفت‌وگوی ترمذ» در سال ۲۰۲۵ را نمونه‌ای از این رویکرد دانسته است. در دومین نشست این روند، موضوعاتی چون گفت‌وگوهای سیاسی، ترانزیت، لوژستیک، تغییرات اقلیمی و همکاری‌های بشردوستانه مورد بحث قرار گرفته است.
در همین حال، طالبان نیز در سال جاری تلاش‌هایی برای گسترش تعامل با کشورهای آسیای مرکزی انجام داده‌اند. کابل در اپریل ۲۰۲۶ میزبان نخستین نشست «گفت‌وگوی مشورتی افغانستان و آسیای مرکزی» بود که نمایندگان هر پنج کشور آسیای مرکزی در آن حضور داشتند.
در ماه جون نیز «مجمع مراکز پژوهشی افغانستان و آسیای مرکزی» برگزار شد؛ نشستی که هدف آن ارائه پیشنهادهای پژوهشی و عملی برای تقویت همکاری‌های منطقه‌ای عنوان شده بود.
با این حال، گزارش تأکید می‌کند که کشورهای آسیای مرکزی رویکرد یکسانی در قبال افغانستان ندارند. ازبکستان بیشتر بر تجارت، ترانزیت و اتصال منطقه‌ای تمرکز دارد؛ تاجیکستان مسائل امنیت مرزی، حکومت همه‌شمول و تهدیدهای امنیتی را برجسته می‌کند؛ ترکمنستان به پروژه‌های انرژی و ترانزیتی توجه بیشتری دارد و قزاقستان نیز تعامل اقتصادی و دیپلماتیک با افغانستان را ادامه داده است.
به نوشته این رسانه، افزایش تنش‌ها میان افغانستان و پاکستان و همچنین تحولات مرتبط با ایران، اهمیت روابط کابل با کشورهای آسیای مرکزی را بیشتر کرده است. افغانستان نیز تلاش دارد با استفاده از مسیرهای ازبکستان، تاجیکستان و ترکمنستان، گزینه‌های تجاری و ترانزیتی خود را گسترش دهد و وابستگی به مسیرهای محدود را کاهش دهد.
این گزارش در بخش دیگری به نقش امریکا در آسیای مرکزی پرداخته و نوشته است که واشنگتن همچنان با کشورهای این منطقه تعامل دارد، اما تمرکز آن بیشتر بر اقتصاد، انرژی، سرمایه‌گذاری، معادن مهم و چارچوب «سی۵+۱» قرار گرفته است.
براساس گزارش، سرجیو گور، نماینده ویژه امریکا، در بشکیک با رهبران کشورهای آسیای مرکزی دیدار کرده است. هم‌زمان، زلمی خلیلزاد، نماینده پیشین امریکا برای افغانستان، در کابل با امیرخان متقی، سرپرست وزارت خارجه طالبان، ملاقات داشته است.
«یوریشیا نت» می‌نویسد که این دیدارها به‌معنای اعلام یک سیاست رسمی جدید امریکا در قبال افغانستان نیست؛ اما نشان می‌دهد که روابط واشنگتن با افغانستان به‌طور کامل قطع نشده و پس از خروج نیروهای امریکایی در سال ۲۰۲۱، در چارچوبی متفاوت ادامه یافته است.
در جمع‌بندی این گزارش آمده است که افغانستان از معادلات آسیای مرکزی کنار نرفته، بلکه کشورهای منطقه بیش از گذشته در حال شکل‌دادن به مسیرهای مستقل همکاری با این کشور هستند. به باور این رسانه، اهمیت افغانستان در محاسبات منطقه‌ای کاهش نیافته و تعریف نقش این کشور نیز بیش از گذشته از سوی کشورهای آسیای مرکزی صورت می‌گیرد، نه واشنگتن.
نویسنده:رویا ستانکزی
