سه روز پس از امضای آنلاین یادداشت تفاهم میان تهران و واشنگتن، محرمانه ماندن متن این سند واکنشها و پرسشهایی را درباره ماهیت توافق و دامنه تعهدات پیشبینیشده برای دو طرف برانگیخته است. در حالی که مقامهای رسمی هنوز متن کامل سند را منتشر نکردهاند، گزارشهای رسانهای از وجود چارچوبی ۱۴ مادهای خبر میدهند که موضوعاتی مانند آتشبس، تحریمها، صادرات نفت و برنامه هستهای ایران را در بر میگیرد.
ایالات متحده امریکا و جمهوری اسلامی ایران بامداد ۲۵ جوزا اعلام کردند که به یک تفاهم اولیه برای پایان دادن به جنگ دست یافتهاند. بر اساس اعلام طرفین، قرار است این یادداشت تفاهم روز جمعه ۲۹ جوزا در سوئیس به صورت رسمی و حضوری امضا شود.
مطابق گزارشهای منتشرشده از سوی رسانههایی چون العربیه، سیانان، بلومبرگ و والاستریت ژورنال، مفاد اصلی این سند شامل پایان فوری جنگ، رفع محدودیتهای دریایی، ازسرگیری تردد کشتیها در خلیج فارس و دریای عمان، صدور معافیتهای نفتی و بانکی برای ایران، آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده و آغاز روندی برای توسعه اقتصادی این کشور است.
بر پایه همین گزارشها، در متن یادداشت تفاهم پیشبینی شده است که ایالات متحده و شرکای منطقهای آن برای اجرای یک برنامه بازسازی و توسعه اقتصادی در ایران، دستکم ۳۰۰ میلیارد دالر منابع مالی فراهم کنند. همچنین جمهوری اسلامی بار دیگر بر خودداری از تولید سلاح هستهای تأکید کرده است.
این سند همچنین زمینهساز مذاکراتی ۶۰ روزه برای دستیابی به یک توافق جامع و نهایی معرفی شده است. بر اساس مفاد منتشرشده، توافق نهایی در صورت دستیابی به اجماع میان طرفین، باید از طریق قطعنامهای الزامآور در شورای امنیت سازمان ملل متحد به تصویب برسد.
در ماده نخست این یادداشت تفاهم، ایران و امریکا همراه با متحدان خود پایان فوری و دایمی جنگ را اعلام کرده و متعهد شدهاند از هرگونه اقدام خصمانه، تهدید یا استفاده از زور علیه یکدیگر خودداری کنند. همچنین بر احترام متقابل به حاکمیت و تمامیت ارضی دو کشور تأکید شده است.
در بخش دیگری از سند، دو طرف متعهد شدهاند حداکثر ظرف ۶۰ روز درباره توافق نهایی مذاکره کنند. این مدت با توافق متقابل قابل تمدید خواهد بود و نتیجه مذاکرات باید چارچوب روابط آینده دو طرف را مشخص کند.
بر اساس مفاد منتشرشده، ایالات متحده موظف خواهد بود محاصره دریایی را لغو کرده و زمینه بازگشت کامل تردد کشتیها را ظرف ۳۰ روز فراهم سازد. در مقابل، ایران نیز متعهد شده است اقدامات لازم برای تأمین امنیت مسیرهای دریایی و بازگشت تردد تجاری به سطح پیش از جنگ را انجام دهد.
یکی از مهمترین بخشهای این تفاهم به موضوع تحریمها اختصاص دارد. در این بند، امریکا متعهد شده است در چارچوب توافق نهایی، تمامی تحریمهای مرتبط با ایران از جمله تحریمهای یکجانبه، اولیه و ثانویه را لغو کند و روند رفع محدودیتهای بینالمللی را دنبال نماید.
در حوزه هستهای، جمهوری اسلامی بار دیگر تأکید کرده است که به دنبال تولید سلاح هستهای نخواهد بود. همچنین مقرر شده است موضوع مواد غنیشده و سایر مسائل مرتبط با برنامه هستهای ایران در جریان مذاکرات آینده مورد بررسی و تصمیمگیری قرار گیرد.
در دوره زمانی میان امضای یادداشت تفاهم و دستیابی به توافق نهایی، دو طرف توافق کردهاند وضعیت موجود حفظ شود. بر این اساس، ایران تغییری در برنامه هستهای خود ایجاد نخواهد کرد و امریکا نیز از اعمال تحریمهای جدید یا افزایش حضور نظامی در منطقه خودداری خواهد کرد.
همچنین در متن منتشرشده آمده است که امریکا بلافاصله پس از امضای این تفاهم، معافیتهای لازم را برای صادرات نفت، محصولات پتروشیمی و خدمات مرتبط از جمله خدمات بانکی، بیمهای و حملونقل صادر خواهد کرد. آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران نیز از دیگر موارد پیشبینیشده در این سند است.
مفاد منتشرشده همچنین بر ایجاد سازوکاری برای نظارت بر اجرای توافق نهایی تأکید دارد. طبق این بند، دو طرف موظف خواهند بود روند اجرای تعهدات و پایبندی به توافق را در آینده تحت نظارت مشترک قرار دهند.
با وجود انتشار بخشهایی از متن توافق، هنوز مشخص نیست نسخههای منتشرشده دقیقاً با سندی که قرار است در ۲۹ جوزا در سوئیس امضا شود مطابقت کامل داشته باشند. مقامهای رسمی دو کشور تاکنون متن نهایی را منتشر نکردهاند.
سیانان به نقل از یک مقام امریکایی گزارش داده است سندی که این شبکه به آن دسترسی یافته، همان متنی است که در ۲۵ جوزا به صورت دیجیتال میان طرفین امضا شده بود. با این حال، این رسانه تأکید کرده است که جزئیات فنی توافق همچنان در حال بررسی و نهاییسازی است.
در همین حال، دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا، این یادداشت تفاهم را «بسیار قوی» توصیف کرده، اما گفته است که توافق هنوز نهایی نشده و ادامه اجرای آن به رضایت واشنگتن از روند مذاکرات و رفتار طرف مقابل بستگی دارد.
خبرگزاری رویترز نیز گزارش داده است که دو موضوع برنامه موشکی ایران و حمایت از گروههای نیابتی، که پیشتر از سوی مقامهای امریکایی و اسرائیلی مطرح میشد، در حال حاضر جزو محورهای اصلی مذاکرات آینده اعلام نشدهاند.
نویسنده:سلیمه آریایی
