محمود مرهون، استاد پیشین دانشگاه کابل، با اشاره به تجربه تاریخی سقوط خلافت عثمانی گفته است که برخی فتواهای تند و مواضع غیرواقعبینانه در محافل دینی آن دوره، همراه با تغییرات سیاسی زمان و مداخلات خارجی، از عوامل تضعیف آن امپراتوری بودند.
او بر اساس منابع تاریخی توضیح داده است که دولت عثمانی، که قرنها نفوذ گسترده داشت و مراکز مهم اسلامی را تحت کنترل خود قرار داده بود، بهتدریج در نتیجه اختلافات داخلی و سختگیریهای فکری با موج بزرگی از تغییرات روبهرو شد؛ تغییری که در نهایت به شکلگیری نظام سکولار در دولت معاصر ترکیه انجامید.
مرهون همچنین به یک رویداد تاریخی اشاره کرده و گفته است که در آن زمان برخی علمای دینی به دلیل وجود تصویر روی اسکناسها از فتواهای نادرست شرعی حمایت کرده بودند و چنین سختگیریهایی بر مسیر سیاسی جامعه تأثیر گذاشت.
او میافزاید که پس از سقوط خلافت عثمانی، ترکیه برای مدت طولانی به سمت نظام سکولار رفت و این تغییر با پیامدهای اقدامات دینی و سیاسی آن دوره ارتباط دارد.
به باور او، در وضعیت کنونی افغانستان نیز نشانههایی از تمایلات مشابه دیده میشود. وی ادعا میکند که روند اعمال محدودیتها و مقررات سختگیرانه، بهویژه در زمینه تصویر، رسانهها و تلفنهای هوشمند، با واقعیتهای اجتماعی در تضاد قرار دارد و بر روند زندگی روزمره مردم تأثیر میگذارد.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که در افغانستان از سوی طالبان برخی محدودیتها بر فعالیتهای رسانهای و فناوری اعمال شده و این موضوع با انتقاد برخی چهرههای سیاسی و علمی نیز روبهرو است.
نویسنده:سعید سمیر
