در سالهای اخیر توجه صنعتگران در افغانستان به فرآیند بازیافت زباله افزایش یافته است، به گونهای که در برخی شهرکهای صنعتی بخشی از تولیدات از مواد بازیافتی به دست میآید. در حال حاضر دهها کارخانه در بخش بازیافت زباله، از جمله زبالههای پلاستیکی، فلزی و لاستیکی فعالیت دارند و در شرایط بحران اقتصادی و بیکاری گسترده، تلاش میکنند این مواد دور ریختنی را دوباره وارد چرخه تولید کنند.
در گذشته بخش زیادی از زبالههای پلاستیکی و لاستیکهای فرسوده در حاشیه شهرها و کنار جادهها انباشته میشد یا برای سوخت در خانهها، حمامها و کورهها استفاده میگردید. دود ناشی از سوزاندن این مواد، یکی از عوامل مهم آلودگی هوا بهویژه در فصل زمستان بود؛ آلودگیای که همواره مورد شکایت ساکنان کابل و دیگر شهرها قرار داشته است. اما اکنون بخشی از این زبالهها به جای سوزانده شدن، به کارخانههای بازیافت منتقل میشوند.
یکی از کارخانههای بازیافت لاستیک خودرو در شهرک صنعتی «صنایع سبز» در کابل فعالیت دارد. در این کارخانه صدها حلقه تایر فرسوده انباشته شده و کارگران در میان بوی تند لاستیک و صدای دستگاههای خردکن و ذوب، آنها را برای بازیافت آماده میکنند. این کارخانه با ذوب لاستیکهای کهنه، محصولاتی مانند قیر نفتی، زغالسنگ، سیم و میخ تولید میکند و صدها نفر در آن مشغول کار هستند.
عزیزخان خروتی، مسئول این کارخانه، میگوید روزانه حدود ۴۰ تن تایر برای بازیافت به این مجموعه آورده میشود و نزدیک به ۲۰۰ نفر در بخشهای مختلف آن کار میکنند. او تأکید دارد که اگر قیر تولیدی در پروژههای جادهسازی داخلی استفاده شود، ظرفیت سرمایهگذاری افزایش یافته و فرصتهای شغلی بیشتری ایجاد خواهد شد.
در کنار کابل، شهر هرات نیز به یکی از مراکز مهم بازیافت در افغانستان تبدیل شده است. دهها کارخانه در شهرک صنعتی این ولایت در بخش بازیافت پلاستیک و فلزات فعالیت دارند. عبدالقدیر امیری، یکی از صنعتگران این بخش، میگوید روزانه تا ۱۰ تن زباله پلاستیکی در کارخانه او بازیافت میشود و این روند زمینه اشتغال برای دهها جوان را فراهم کرده است.
کارشناسان محیط زیست در افغانستان هشدار میدهند که سوزاندن لاستیک و پلاستیک باعث تولید گازهای سمی و افزایش بیماریهای تنفسی میشود. از همین رو، گسترش صنعت بازیافت را اقدامی مهم برای کاهش آلودگی هوا و حفاظت از محیط زیست میدانند. با این حال، نبود سیستمهای مدرن مدیریت زباله و نبود فرهنگ تفکیک در مبدا، همچنان از چالشهای اصلی این بخش به شمار میرود.
در مجموع، صنعت بازیافت در افغانستان در حال تبدیل شدن به یک زنجیره اقتصادی نوظهور است؛ زنجیرهای که از جمعآوری زباله در سطح شهرها آغاز میشود و تا تبدیل آن به مواد قابل استفاده در کارخانهها ادامه مییابد. هرچند این صنعت هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارد، اما برای بسیاری از سرمایهگذاران، زباله دیگر یک ماده دورریختنی نیست، بلکه منبعی برای تولید، اشتغال و درآمد محسوب میشود.
نویسنده:سلیمه آریایی
