ماریا سلطان، رئیس انستیتوت ثبات راهبردی جنوب آسیا، بر این باور است که افغانستان در محیط نو ظهور منطقهای ممکن است جغرافیای سیاسی کنونی خود را از دست بدهد. او میگوید شاید در آینده کشوری با شکل و ساختار فعلی افغانستان وجود نداشته باشد.
ماریا سلطان در گفتوگو با حسن خان، خبرنگار پاکستانی، گفته است که افغانستان «دولت واحد متمرکز» نیست و بهدلیل ویژگیهای ساختاری، گرایشهای گریز از مرکز در آن ریشهدار است.
رئیس انستیتوت ثبات راهبردی جنوب آسیا توضیح میدهد که افغانستان بیشتر «دولت مرزی» است تا کشوری که همه امور در آن به مرکز وابسته باشد. به گفته او، ساختار اجتماعی و جغرافیایی افغانستان سبب شده است که بسیاری از مناطق، پیوند های نزدیکتری با حوزه های پیرامونی خود داشته باشند.
خانم سلطان میگوید نواحی هممرز با ایران، پاکستان و کشورهای آسیای مرکزی، از نظر تجارت و معیشت، ارتباط عمیقتری با آن سوی مرزها دارند و همین پیوند های محلی، در مواردی از مرکزیت سیاسی قویتر عمل میکند. به باور او، ولایتهای مرزی معمولا شبکههای تجاری، اجتماعی و فرهنگی خود را با کشور های همسایه تنظیم میکنند.
او معتقد است این واقعیت جغرافیایی و اجتماعی میتواند در آینده، شکل دولت در افغانستان را نسبت به وضعیت کنونی دگرگون کند؛ بهگونه ای که تمرکزگرایی کاهش یابد و نقش اتصالهای فرامرزی در تعیین مسیر توسعه پررنگ تر شود.
ماریا سلطان تأکید میکند که برای سیاست گذاری موثر، باید برداشتهای رایج درباره «یکپارچگی» افغانستان مورد بازنگری قرار گیرد. به گفته او، درک واقعیت های محلی و منطقه ای می تواند در ترسیم سیاست های آینده نقش مهمی داشته باشد.
رئیس انستیتوت ثبات راهبردی جنوب آسیا همچنین میگوید پیوند دادن «پیشرفت» به توسعه انسانی و مشارکت جوامع محلی، یک عامل کلیدی است و برای تحقق آن، تقویت «ناسیونالیسم افغان» ضرورت دارد. او باور دارد بدون شکلگیری یک هویت ملی فراگیر که فراتر از وابستگی های مرزی و قومی عمل کند، تلاشها برای ثبات و توسعه پایدار در افغانستان با چالش روبهرو خواهد شد.
نویسنده:سلیمه آریایی
