پاکستان دو کریدور تجاری زمینی جدید را از طریق خاک ایران و چین راهاندازی کرده است. این اقدام در حالی انجام میشود که اسلامآباد پس از افزایش نگرانیهای امنیتی، گذرگاههای اصلی ترانزیتی خود با افغانستان را برای مدت نامحدود مسدود کرده است.
این کریدورها از سال ۱۴۰۵ بهصورت عملیاتی آغاز به کار کردهاند و از گذرگاه مرزی گَبَد ـ ریمدان در ایران و بندر خشک سوست در چین عبور میکنند. پاکستان این مسیرها را پس از آن ایجاد کرد که در اکتبر ۲۰۲۵، به دنبال حملات شبهنظامیان فرامرزی، گذرگاههای مهم تورخم و چمن در مرز افغانستان را بست.
بر اساس گزارشها، تاکنون بیش از ۱۴ هزار تُن کالا از طریق این دو کریدور جابهجا شده است. همچنین یکی از این مسیرها در مراسمی رسمی در شهر کراچی و با حضور مقامهای ارشد ازبکستان، قرقیزستان و تاجیکستان افتتاح شد.
اسلامآباد این کریدورها را بهعنوان مسیرهای جایگزین دائمی برای کشورهای آسیای مرکزی معرفی کرده است تا این کشورها بتوانند بدون نیاز به عبور از خاک افغانستان، به بازارهای جهانی و بنادر پاکستان دسترسی پیدا کنند.
در چارچوب این طرح، کاروانهای تجاری حامل گوشت منجمد و دیگر کالاهای صادراتی از مسیر ایران به مقصد تاشکند و بیشکک اعزام شدهاند. ازبکستان نیز از مسیر گبد ـ ریمدان برای انتقال تجهیزات کشاورزی و مواد اولیه صنعتی استفاده میکند.
پاکستان همچنین نخستین محموله صادراتی خود را از منطقه پردازش صادرات کراچی و از طریق بندر خشک سوست، در قالب نظام ترانزیتی بینالمللی، به قرقیزستان ارسال کرده است. در مقابل، کانتینرهای قرقیزستانی نیز محمولههای معدنی و محصولات نساجی را از طریق این کریدور ۳۳۰۰ کیلومتری، در مسیر بیشکک ـ کراچی، به پاکستان منتقل کردهاند.
راهاندازی این شبکه تجاری، علاوه بر گسترش نظام ترانزیتی، استفاده از سامانه یکپارچه الکترونیکی گمرک پاکستان را نیز افزایش داده است؛ سامانهای که با هدف پردازش دیجیتالی اسناد و تسهیل تشریفات مرزی مورد استفاده قرار میگیرد.
همزمان، پاکستان در چارچوب مرحله دوم راهروی اقتصادی چین ـ پاکستان، توسعه بندر گوادر را نیز دنبال میکند. این بندر که در حدود ۴۰۰ کیلومتری شرق تنگه هرمز قرار دارد، قرار است بخش قابل توجهی از کالاهای عبوری از کریدورهای جدید را مدیریت و جابهجا کند.
این تحولات نشاندهنده تلاش پاکستان برای متنوعسازی مسیرهای تجاری منطقهای و کاهش وابستگی به گذرگاههای مرزی با افغانستان است؛ اقدامی که میتواند جایگاه این کشور را در شبکه ترانزیتی منطقه تقویت کند.
در همین حال، طالبان نیز در سالهای اخیر تلاش کرده است مسیرهای جایگزین برای دسترسی به بنادر پاکستان پیدا کند. همزمان، روابط تجاری افغانستان با کشورهای آسیای مرکزی نیز افزایش یافته است. بر اساس آمارهای منتشرشده، حجم تجارت افغانستان با ازبکستان به بیش از ۱.۷ میلیارد دالر و با قزاقستان به بیش از یک میلیارد دالر رسیده است. افزون بر این، طالبان در کنار کشورهای آسیای مرکزی، روابط تجاری خود با ایران، هند و چین را نیز گسترش داده است.
نویسنده:سلیمه آریایی
