۳۱ ثور برابر است با دهمین سالگرد کشته شدن ملا اختر محمد منصور، دومین رهبر طالبان؛ فردی که هنگام بازگشت از سفر ایران به پاکستان، در منطقه نوشکی ایالت بلوچستان پاکستان، در حمله هواپیمای بیسرنشین امریکا کشته شد.
طالبان در دهمین سالگرد کشته شدن ملا اختر محمد منصور، در ادامه برنامههای فرهنگی و تبلیغاتی خود، مراسم و فعالیتهای گستردهای برگزار کرده است. در افغانستان چندین مسجد و مدرسه دینی، از جمله مسجدی در ولایت بلخ، به نام او ساخته شده است.
در این مناسبت، ترانهها، صداهای ضبطشده و ویدیوهای منتسب به ملا اختر محمد منصور در رسانههای دولتی افغانستان و حسابهای کاربری وابسته به طالبان منتشر شده است. طالبان همچنین کتابی با عنوان «د جهاد او آزادی سر لاری» منتشر کردهاند و در تبلیغات رسمی خود از او بهعنوان فردی یاد میکنند که در دوران جنگ، صفوف طالبان را تقویت کرده است.
با این حال، طالبان کمتر به این موضوع اشاره میکنند که ملا اختر تنها رهبر این گروه است که در حمله هوایی کشته شد. این در حالی است که ملا عمر، بنیانگذار طالبان، پس از حمله امریکا و متحدانش مخفی شد و هدف عملیات مستقیم قرار نگرفت. ملا هبتالله آخندزاده، رهبر کنونی طالبان، نیز تحت تدابیر شدید امنیتی قرار دارد.
ملا اختر محمد منصور در روستای بند تیمور ولسوالی میوند ولایت قندهار به دنیا آمده بود و از قوم اسحاقزی به شمار میرفت. او در دوره نخست حاکمیت طالبان، میان سالهای ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱، وزیر ترانسپورت و هوانوردی این گروه بود.
فتحالله منصور، فرزند ملا اختر، اکنون سمت معاونت وزارت ترانسپورت و هوانوردی طالبان را بر عهده دارد. او پیش از این نیز فرمانده نیروهای هوایی طالبان در قندهار بود. این موضوع از نگاه ناظران، نشاندهنده نقش و نفوذ خانواده رهبران طالبان در ساختار کنونی حکومت این گروه است.
گزارشها نشان میدهد که در ساختار کنونی طالبان، بسیاری از سمتهای دولتی بر اساس سابقه حضور در این گروه، نقش افراد در جنگ و یا نزدیکی به رهبران طالبان توزیع میشود. بر همین اساس، شماری از فرزندان و اعضای خانواده رهبران طالبان در نهادهای مهم حکومتی حضور دارند.
منتقدان میگویند که تخصص و تجربه حرفهای در تعیین بسیاری از این سمتها نقش تعیینکننده ندارد و بیشتر وابستگی به حلقه رهبری طالبان اهمیت پیدا کرده است. درباره فتحالله منصور نیز گفته میشود که سابقه تخصصی در بخش ترانسپورت و هوانوردی ندارد و انتصاب او بیشتر به دلیل جایگاه خانوادگیاش صورت گرفته است.
پس از افشای خبر مرگ ملا عمر در سال ۲۰۱۵، ملا اختر محمد منصور بهعنوان رهبر دوم طالبان معرفی شد. با این حال، همه فرماندهان طالبان با رهبری او موافق نبودند و شماری از اعضای ارشد این گروه با او مخالفت کردند.
ملا رسول، از فرماندهان ارشد طالبان، شاخه انشعابی این گروه را تشکیل داد و با ملا اختر بیعت نکرد. این اختلافها باعث شد طالبان برای نخستین بار بهصورت علنی با انشعاب داخلی روبهرو شوند.
برخی فرماندهان طالبان در آن زمان معتقد بودند که ملا اختر از نفوذ و جایگاه دینی کافی برای رهبری این گروه برخوردار نیست. به باور ناظران، همین مسئله سبب افزایش اختلافات داخلی طالبان در دوره رهبری او شد.
هرچند طالبان تلاش میکنند ملا اختر محمد منصور را چهرهای تاثیرگذار و برجسته معرفی کنند، اما در دوران رهبری او اختلافات داخلی طالبان افزایش یافت و شماری از فرماندهان این گروه علیه او موضع گرفتند.
از سوی دیگر، برخی مقامهای پیشین حکومت افغانستان، از جمله رحمتالله نبیل، رئیس پیشین امنیت ملی، پیشتر ادعا کرده بودند که ملا اختر در بخشی از انتقال مواد مخدر نقش داشته است؛ ادعاهایی که طالبان درباره آن واکنشی نشان ندادهاند و در تبلیغات رسمی این گروه نیز بازتابی ندارد.
در ساختار تبلیغاتی طالبان، رهبران و فرماندهان این گروه بیشتر بهعنوان افراد «فداکار» و «قهرمان» معرفی میشوند و فضای محدودی برای طرح انتقاد از آنان وجود دارد.
شماری از شهروندان افغانستان نیز ملا اختر محمد منصور را، همانند دیگر رهبران طالبان، فردی میدانند که در دوران رهبری او حملات مسلحانه و جنگ در افغانستان ادامه یافت؛ جنگی که تلفات گسترده غیرنظامیان و خسارات سنگینی بر زیرساختهای کشور برجا گذاشت.
با وجود این، فضای امنیتی در افغانستان و نگرانی از بازداشت و پیگرد، سبب شده است که بسیاری از شهروندان در داخل کشور درباره عملکرد طالبان و رهبران این گروه سکوت کنند.
نویسنده:سلیمه آریایی
