گوردون براون، نخستوزیر پیشین بریتانیا و فرستاده ویژه سازمان ملل در امور آموزش جهانی، از جامعه جهانی خواست حمایت عملی و مؤثرتری از آموزش دختران افغان انجام دهد. او در مقالهای که در روزنامه گاردین منتشر شده، پیشنهاد کرده است صندوقی جهانی برای حمایت از دخترانی ایجاد شود که در معرض ازدواج اجباری قرار دارند.
این مقاله همزمان با نزدیکشدن به پنجمین سالگرد بازگشت طالبان به قدرت منتشر شده است. آقای براون در این نوشته میگوید طالبان طی پنج سال گذشته با صدور فرمانهای پیدرپی، محدودیتها و فشارها بر زنان و دختران را افزایش دادهاند و جامعه جهانی نیز تاکنون اقدام مؤثری برای مقابله با این وضعیت انجام نداده است.
فرستاده ویژه سازمان ملل در بخشی از مقاله خود به تیراندازی نیروهای طالبان به سوی معترضان حقوق زنان در ماه جوزا در شهر هرات اشاره کرده است. به گفته او، این رویداد بازتاب گستردهای در گزارشهای جهانی نداشت، در حالی که در آن اعتراضها دو نفر، از جمله یک نوجوان، کشته و شماری دیگر زخمی شدند.
او مینویسد معترضان با سر دادن شعار «آزادی» نسبت به محرومیت دختران از آموزش، محدودیتهای اعمالشده بر پوشش زنان و کاهش آزادیهای اجتماعی آنان اعتراض کرده بودند. به باور او، این رویدادها نشاندهنده تشدید محدودیتهایی است که زنان و دختران افغانستان با آن روبهرو هستند.
براون همچنین ادعا کرده است که طالبان با تصویب قوانین سختگیرانهتر، زمینه مشروعیتبخشی به ازدواج کودکان و ایجاد مصونیت قانونی برای برخی موارد خشونت خانگی را فراهم کردهاند. او با استناد به ارزیابی شماری از ناظران سازمان ملل، این اقدامات را در چارچوب آنچه «آپارتاید جنسیتی» خوانده میشود، توصیف کرده است.
نخستوزیر پیشین بریتانیا یادآور شده است که با وجود صرف بیش از یک تریلیون دالر، کشتهشدن هزاران سرباز و استقرار بیش از یک میلیون نیروی ائتلاف در افغانستان، جامعه جهانی نتوانسته از محدودشدن ابتداییترین حقوق زنان جلوگیری کند. او میگوید افغانستان اکنون با یکی از گستردهترین محدودیتها علیه زنان در جهان روبهرو است.
در این مقاله به ممنوعیت آموزش دختران در مقاطع بالاتر، محرومیت زنان از تحصیلات دانشگاهی، محدودیت اشتغال در نهادهای دولتی و سازمانهای غیردولتی و نیز محدودیت در رفتوآمد زنان اشاره شده است. براون این محدودیتها را از مهمترین چالشهای کنونی زنان افغانستان دانسته است.
او همچنین به روایتی از کشتهشدن یک دختر ۱۵ ساله و مادرش بهدست یکی از مقامهای طالبان، پس از مقاومت در برابر ازدواج اجباری، اشاره کرده است. این روایت بهعنوان نمونهای از پیامدهای ازدواج اجباری و خشونت علیه زنان در مقاله مطرح شده است.
براون با مقایسه وضعیت افغانستان با کشورهایی مانند پاکستان و بنگلادش، به برخی تجربههای موفق در کاهش ازدواج کودکان اشاره کرده است. از جمله این اقدامات میتوان به جرمانگاری ازدواج افراد زیر ۱۸ سال در ایالت سند پاکستان، تقویت نظام ثبت تولد در بنگلادش و اجرای برنامههای حمایت مالی از خانوادههای کمدرآمد برای ادامه تحصیل کودکان اشاره کرد.
او تأکید کرده است که این تجربهها نشان میدهد ازدواج کودکان تنها به سنتهای فرهنگی محدود نمیشود، بلکه با عواملی مانند فقر، ضعف اجرای قانون و دسترسینداشتن به آموزش نیز ارتباط مستقیم دارد. به گفته او، آموزش مؤثرترین ابزار برای کاهش ازدواج زودهنگام به شمار میرود.
فرستاده ویژه سازمان ملل افزوده است که با وجود محدودیتهای موجود، شماری از دختران در افغانستان از طریق آموزش برخط، مکتبهای مخفی و صنفهای خانگی به تحصیل ادامه میدهند؛ اما این تلاشها بهتنهایی پاسخگوی نیازهای آموزشی آنان نیست و به حمایت گستردهتر نیاز دارد.
او همچنین به طرح جدید دولت بریتانیا اشاره کرده که بر اساس آن، حمایت از دختران افغان از دو مسیر دنبال میشود؛ یکی انتقال شماری از آنان به بریتانیا با همکاری نهادهای خیریه و دیگری اعطای بورسیههای تحصیلی از سوی دانشگاهها. با این حال، براون این اقدامات را کافی ندانسته و خواستار برنامههای گستردهتر شده است.
براون پیشنهاد کرده است صندوقی جهانی برای حمایت از دختران افغان ایجاد شود تا از طریق آن، بورسیههای تحصیلی و امکان ادامه آموزش از خارج افغانستان برای دخترانی که در معرض ازدواج اجباری قرار دارند، فراهم شود. او همچنین آمادگی خود را برای همکاری با نهادهای آموزشی و خیریه در اجرای این طرح اعلام کرده است.
نخستوزیر پیشین بریتانیا در پایان مقاله خود حمایت از دختران افغان را مسئولیتی اخلاقی برای جامعه جهانی توصیف کرده و از دولتها و نهادهای بینالمللی خواسته است حمایت عملی و پایدار از دخترانی را که برای آموزش و آینده خود تلاش میکنند، در اولویت قرار دهند
نویسنده:سلیمه آریایی
