بررسی تصاویر ماهوارهای نشان میدهد تنها ۲ هفته پس از آغاز آبگیری مرحله نخست کانال قوشتپه، بخشی از دیواره آن در منطقه گورجیگک، در نزدیکی مزارشریف، دچار نشت شده است. بهدنبال این رویداد، آب خارجشده در ابتدا حدود ۶ کیلومتر مربع از اراضی اطراف را زیر آب برد و این محدوده در ادامه تا حدود ۳۸ کیلومتر مربع گسترش یافت.
بر اساس تازهترین تصاویر ماهوارهای، هنوز حدود ۲۴ کیلومتر مربع از این اراضی زیر آب قرار دارد. کارشناسان میگویند برای جلوگیری از گسترش خسارت، مهندسان ناچار شدند بخشی از دیواره کانال را بهصورت کنترلشده باز کنند تا فشار آب کاهش یابد و از آسیبهای بیشتر جلوگیری شود.
به گفته کارشناسان، این نشت تنها به هدررفت آب محدود نمیشود، بلکه میتواند موجب بالا آمدن سطح آبهای زیرزمینی، افزایش خطر شور شدن خاک و کاهش حجم آبی شود که قرار است به زمینهای کشاورزی منتقل شود. آنان این رویداد را یکی از نخستین نشانههای چالشهای اجرایی پروژه میدانند.
کارشناسان همچنین معتقدند که همزمان با ورود افغانستان به مرحلهای تازه از تعاملات منطقهای بر سر آب آمودریا، بروز چنین مشکلاتی میتواند پرسشهایی درباره شیوه مدیریت منابع آب کشور و اجرای پروژههای بزرگ آبی ایجاد کند.
طالبان کانال قوشتپه را یکی از طرحهای مهم برای دستیابی به خودکفایی غذایی و ایجاد فرصتهای شغلی معرفی کردهاند و اعلام میکنند این کانال توان آبیاری ۵۵۰ هزار هکتار زمین را خواهد داشت. با این حال، کارشناسان تأکید میکنند موفقیت این پروژه به نحوه مدیریت آن، از جمله مهار نشت آب، جلوگیری از شور شدن خاک، کنترل رسوبات و استفاده بهینه از آب آمودریا بستگی دارد.
در مجموع، کانال قوشتپه یکی از بزرگترین پروژههای زیربنایی افغانستان به شمار میرود؛ طرحی که در کنار امیدهای فراوان برای توسعه کشاورزی، با چالشهای فنی، زیستمحیطی و مدیریتی نیز روبهرو است. اینکه این پروژه بتواند به تحول کشاورزی افغانستان بینجامد یا با مشکلاتی ماندگار همراه شود، به چگونگی اجرای مراحل بعدی و مدیریت منابع آب وابسته خواهد بود.
نویسنده:سلیمه آریایی
