ریچارډ بنټ، د ملګرو ملتونو د افغانستان د بشري حقونو ځانګړی راپور ورکوونکی، د نمطبوعاتو د آزادۍ په نړیواله ورځ د طالبانو څخه وغوښتل چې ټول هغه خبریالان چې نیول شوي، ژر تر ژره او پرته له کوم قید او شرط څخه خوشي کړي. هغه ټینګار وکړ چې د رسنیو کارکوونکي باید پرته له دې چې د ګواښ، ځورونې یا نیونې تر خطر لاندې وي،د بیان د آزادۍ حق څخه استفاده وکړي او د خپل مسلکي فعالیتونو ته دوام ورکړي.
هغه د طالبانو د بیا واکمنۍ وروسته د رسنیو وضعیت ته اشاره وکړه او ویې ویل چې په افغانستان کې د مطبوعاتو ازادي په نښه شوې او د خپلواک راپور ورکولو ظرفیت په جدي ډول محدود شوی دی. د هغه په وینا، دې محدودیتونه داسې فضا رامنځته کړې چې خبریالان او خبري سرچینې پراخې ځان سانسورۍ ته اړ شوي دي.
بنټ زیاته کړه چې هغه کسان چې له رسنیو سره خبرې کوي، د ګواښ، څارنې او حتی نیونې سره مخ دي، او دې وضعیت د آزادو معلوماتو جریان نور هم کمزوری کړی دی. هغه ټینګار وکړ چې حتی ورځني راپور ورکول هم ممکن خطرناک وي، په ځانګړي ډول کله چې حساس موضوعات یا د طالبانو او ښځو او نجونو د حقونو اړوند انتقادي مطالب مطرح شي.
د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکی همدارنګه وویل چې ګواښ او ارعاب یوه عامه پدیده ګرځیدلې او د بهرنیو رسنیو سره د همکارۍ تور د طالبانو لخوا په سخت ډول ځواب ورکول کیږي. د افغانستان د خبریالانو مرکز د راپورونو له مخې، په ۲۰۲۵ کال کې لږ تر لږه ۳۴ خبریالان نیول شوي دي.
هغه د ښځو خبریالانو وضعیت نور هم کړکېچن وباله او ویې ویل چې دوی نه یوازې په کاري چاپېریال کې له تبعیض سره مخ دي، بلکې د حرکت محدودیتونه او د جبري پوښښ رعایت کولو باندې هم مجبوره دي. د بنټ په وینا، دا شرایط د افغانستان په مدني فضا کې د کمښت او د آزادۍ د بیان پر وړاندې د فشار زیاتوالي برخه ده.
بنټ همدارنګه یادونه وکړه چې د کتابونو سانسور او د بېلابېلو معلوماتي سرچینو محدودیتونه زیات شوي دي، او خبریالان حتی د ټولنیزو رسنیو په فعالیتونو کې د برخه اخیستو له امله د سزا سره مخ کیږي. هغه خبرداری ورکړ چې د طالبانو جزايي قوانین د مبهمو تعریفونو سره د عامه او مذهبي شخصیتونو نیوکه د جرم په توګه ګڼي، چې دا به ځان سانسوري پراخه کړي او د عامه بحث فضا کمزورې کړي.
هغه د افغان خبریالانو د ټینګ استقامت ستاینه وکړه، څه د هېواد دننه او څه په تبعید کې وي، او د رسنیو لپاره د نړیوالو مالي او تخنیکي ملاتړونو کمښت ته یې اندېښنه وښوده. د هغه په وینا، دا کموالی د رسنیو توانایي کموي چې په خوندي ډول فعالیت وکړي، معلوماتو ته لاسرسی ولري او خپلواک راپور ورکولو ته دوام ورکړي.
د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي په پای کې له نړیوالې ټولنې وغوښتل چې د مطبوعاتو د آزادۍ په نړیواله ورځ د افغان خبریالانو سره د همغږۍ څرګندونه وکړي، د خپلواکو رسنیو لپاره مالي او تخنیکي ملاتړ زیات کړي او د خطر سره مخ شوو خلکو لپاره ملاتړ او سرچینې برابرې کړي. هغه ټینګار وکړ چې آزاده او خپلواکه رسنۍ د بشري حقونو بنسټیزه برخه ده او د افغانستان د راتلونکي لپاره یو اړینه اړتیا ګڼل کیږي.
لیکواله:سلیمه آریایي
