د ترکیې د اني په لرغوني سیمه کې د «محمد» په نوم سلجوقي ډبره کشف شوه.
لرغونپوهانو د ترکیې د قارص ولایت د اني په تاریخي سیمه کې د کیندنو پر مهال د سلجوقي دورې اړوند یوه تزئیني ډبره موندلې ده چې پر طرحه یې د «محمد» نوم په کوفي خط لیکل شوی دی. دغه ډبره د اني د سلجوقي هدیرې د لرغونکیندنو پر مهال موندل شوې ده؛ هغه کیندنې چې له ۲۰۲۱ کال راهیسې په دې سیمه کې دوام لري.
د دې ډبرې اوږدوالی ۵۱ سانتيمتره او سور یې ۲۱ سانتيمتره دی. د ډبرې په منځنۍ برخه کې د اتهڅنډیز ستوري نقش لیدل کېږي. د دغه نقش شاوخوا په کوفي خط یوه کتیبه هم شته چې د «محمد» نوم په اصلي طرحه کې څو ځله تکرار شوی دی. خو د ډبرې د زیانمنېدو او یوازې د یوې برخې د پاتې کېدو له امله، د اصلي طرحې ټول لیکونه اوس په بشپړه توګه نه ښکاري.
د کارپوهانو د خپرو شویو معلوماتو له مخې، د ډبرې په پاتې برخه کې د دغو لیکنو درې بېلګې د لوستلو وړ دي. د اثر د جوړښت او تزئیني بڼې پر بنسټ اټکل کېږي چې د «محمد» نوم ښايي د ډبرې په بشپړه طرحه کې شپږ ځله تکرار شوی وي. له همدې امله، د شپږ ځله تکرار یادونه د اثر له اصلي جوړښت سره تړاو لري، نه دا چې په پاتې ټوټه کې دې حتماً شپږ لیکنې د لیدلو وړ وي.
کارپوهانو دا احتمال هم مطرح کړی چې دغه ډبره ښايي د سلجوقي دورې د یوه ګنبد لرونکې مقبرې یوه برخه وه. خو دا موضوع لا هم یوازې د یوه لرغونپېژندنیز احتمال په توګه مطرح ده، او د ډبرې د اصلي استعمال ځای او په سیمه کې له تاریخي ودانیو سره د هغې د اړیکې د معلومولو لپاره لا نورې څېړنې روانې دي.
د اني لرغونې سیمه، چې د ترکیې او ارمنستان پولې ته نږدې پرته ده، د قفقاز او اناتولیا له مهمو تاریخي سیمو څخه ګڼل کېږي. دغه تاریخي ښار په بېلابېلو دورو کې د مختلفو حکومتونو تر واک لاندې پاتې شوی او د بېلابېلو تاریخي دورو اړوند ګڼ شمېر معماري اثار پکې تر اوسه پاتې دي.
د اني د سلجوقي هدیرې د روانو لرغونکیندنو پر مهال د دې ډبرې موندل د دې تاریخي دورې د هنر، معمارۍ او د مذهبي کتیبو د کارونې په اړه نوي معلومات وړاندې کوي. لرغونپوهان هیله لري چې د څېړنو دوام به د دې ډبرې د مخینې او هغې ودانۍ په اړه، چې ښايي دا ډبره یې یوه برخه وه، نور معلومات هم وړاندې کړي.
لیکواله:سلیمه آریایي
