طالبانو او روسیې د چهارشنبې په ورځ د غبرګولي په ۶مه، د مسکو د نړیوال امنیتي فورم په څنډه کې د پوځي ـ تخنیکي همکاریو یو تړون لاسلیک کړ. دغه سند د طالبانو د دفاع وزیر ملا یعقوب او د روسیې د امنیت شورا د منشي سرګي شویګو په حضور کې لاسلیک شو، خو روسي چارواکو تر اوسه د تړون جزئیات نه دي خپاره کړي.
د دې تړون لاسلیک شاوخوا یو کال وروسته ترسره کېږي چې روسیې د طالبانو حکومت په رسمیت وپېژاند. تر اوسه روسیه یوازینی هېواد دی چې په رسمي ډول یې طالبان د افغانستان د حکومت په توګه په رسمیت پېژندلي دي.
مسکو ته د ملا یعقوب په مشرۍ د طالبانو د پلاوي سفر په نړیوالو رسنیو کې پراخ انعکاس درلود. ځینو رسنیو دغه سفر د طالبانو او روسیې ترمنځ د اړیکو د پراختیا نښه بللې ده.
طالبانو تر دې وړاندې له روسیې غوښتي وو چې د پوځي ځواکونو د روزنې او دفاعي همکاریو د پراختیا په برخه کې ورسره همکاري وکړي. دغه ډله له بیا واک ته رسېدو وروسته د پوځي تجهیزاتو او وسلو په برخه کې له ستونزو سره مخ ده، او د موجودو پوځي امکاناتو یوه برخه هم د دوامدارې استفادې او تخنیکي ترمیماتو د اړتیا له امله له عملیاتي ستونزو سره مخ شوې ده.
په ورته وخت کې، لوېدیځو بندیزونو او د پراخ نړیوال رسمیت د نشتوالي له امله طالبان نه دي توانېدلي چې له ډېرو هېوادونو سره رسمي پوځي اړیکې ټینګې کړي. له همدې امله، د طالبانو له نظره وروستی تړون ځانګړی اهمیت لري.
ځینې څارونکي باور لري چې د دغه سند لاسلیک کېدل به د طالبانو د رهبري په جوړښت کې د ملا یعقوب دریځ نور هم پیاوړی کړي. نوموړی د طالبانو د بنسټګر ملا عمر زوی دی او د ډلې په منځ کې د پام وړ نفوذ لري.
راپورونه ښيي چې طالبان په ځانګړي ډول د هوايي ځواک، الوتنیزو تجهیزاتو او دفاعي سیستمونو په برخو کې بهرنیو همکاریو ته اړتیا لري. خو کارپوهان باور لري چې د افغانستان د هوايي ځواک بشپړ بیا رغول به ډېر لګښتونه ولري او لا روښانه نه ده چې روسیه به تر کومه حده په داسې پروژو کې د ګډون لپاره چمتو وي.
اوس مهال یو شمېر روسي جوړې چورلکې چې په بېلابېلو پړاوونو کې په افغانستان کې کارول شوي دي، لا هم فعالې دي، خو ډېری یې تخنیکي ارزونې، ترمیماتو او د پرزو برابرولو ته اړتیا لري.
ځینې شنونکي اټکل کوي چې د روسیې او طالبانو همکاري به په لومړي پړاو کې د پرزو د برابرولو، د تخنیکي پرسونل د روزنې او د ترمیماتو پر ترسره کولو متمرکزه وي؛ هغه اقدامات چې د هوايي ځواک د پراخې بیارغونې په پرتله لږ لګښت لري.
هم مهاله، د طالبانو له لوري د بېپیلوټه الوتکو کارول هم د پام وړ موضوع ګرځېدلې ده. دغې ډلې له پاکستان سره د وروستیو کړکېچونو پر مهال د بېپیلوټه الوتکو د کارولو خبره کړې وه، خو د دغو تجهیزاتو د سرچینې په اړه تر اوسه رسمي معلومات نه دي ورکړل شوي.
ملا یعقوب د مسکو په امنیتي غونډه کې د یوه تخصصي دفاعي سیستم پر جوړولو ټینګار وکړ او ویې ویل چې افغانستان داسې جوړښت ته اړتیا لري چې د کورني امنیت تر څنګ د سیمې په ثبات کې هم رول ولوبوي. هغه همدارنګه د هغو ډلو پر ضد د مبارزې خبره وکړه چې د افغانستان امنیت ته ګواښ پېښوي.
طالبان عموماً د داعش خراسان څانګه د «خوارجو» یا «فتنهګرو» په نوم یادوي او د دغې ډلې پر ضد مبارزه مهمه بولي. څارونکي باور لري چې د داعش پر ضد د مبارزې د موضوع راپورته کول کېدای شي د روسیې د لا زیات ملاتړ د لاسته راوړلو لپاره د طالبانو د هڅو یوه برخه وي.
څه موده وړاندې سرګي شویګو ویلي وو چې په افغانستان کې د وسلهوالو ډلو زرګونه غړي فعالیت لري او دا وضعیت د سیمې، په ځانګړي ډول د منځنۍ اسیا د هېوادونو امنیت ته ګواښ پېښولی شي.
کارپوهان باور لري چې په افغانستان کې د سختدریځو ډلو د فعالیتونو له پراخېدو او ګاونډیو هېوادونو ته د ناامنۍ د سرایت په اړه د روسیې اندېښنې د مسکو او طالبانو د اړیکو د پراختیا له مهمو عواملو څخه دي؛ هغه بهیر چې اوس د دواړو لورو ترمنځ د پوځي ـ تخنیکي همکاریو د تړون تر لاسلیک پورې رسېدلی دی.
سره له دې چې دغه سند لاسلیک شوی، لا هم روښانه نه ده چې د روسیې او طالبانو ترمنځ عملي همکارۍ به په کومو برخو متمرکزې وي او تر کومه حده به پراخې شي. تمه کېږي چې د راتلونکو میاشتو په ترڅ کې به د دغو همکاریو نور جزئیات هم څرګند شي.
لیکواله:سلیمه آریایي
